Humans of Kurdistan
پڕۆژەی Humans Of Kurdistan ئامانجیەتی فرەکەلتووریی وڵاتی کوردستان بخاتە ڕوو، لە ڕێگەی فۆتۆی ڕووخساری خەڵکەکەی و چیرۆکەکانیان.

March 5, 2021

"تەمەنم 18 ساڵە و لە هەموو براکانم گەورەترم. لەوکاتەی چاوم بە ژیان هەڵهێناوە خەریکی مەڕ بەخێوکردنم لەبەر ئەوەی باب و باپیرانم هەمان کاریان کردووە. قەت نەچوومەتە خوێندنگە، لەبەر ئەوەی لە گوند بووم و هیچ خوێندنگەیەک نەبوو لە گوندەکەمان و تاوەکو ئێستاش هیچ خوێندنگەیەک نییە. هیوادارم خوێندنگەیەک لە گوندەکەمان هەبێت بۆ ئەوەی کاتێک هاوسەرگیریم کرد منداڵەکانم بنێرم و فێری خوێندەواری بن. زۆر بە کەمی دەچمە ناوشار، کاتێک گەنجی هاوتەمەنی خۆم دەبینم دەچن بۆ خوێندن زۆر بێتاقەت دەبم چونکە من نەمخوێندووە. بەڵام ئێستا ناتوانم هیچ شتێک بکەم جگە لە بەخێوکردنی مەڕەکان، خێزانەکەمی پێدەژیەنم لە ڕێگەی فرۆشتنی بەرهەمەکانییەوە وەک شیر، خوری و گۆشتەکەی. ئەم ساڵ، ساڵێکی وشک بوو بۆ ئێمە، تاوەکو ئەمڕۆ بە ڕێژەیەکی پێویست باران نەباریووە، وا دەگەینە سەرەتای بەهار و هێشتا گیا گەشەی نەکردووە. زیانێکی زۆری لێداوین چونکە عەلەفێکی زۆرمان کڕی لەبری ئەوە و نزیکەی نیوەی مەڕەکانم فرۆشتووە بۆ کڕینی عەلەف". ...

March 4, 2021

"زۆر منداڵبووم کاتێک دەستم بەو کارە کرد، لە کاشی سڕینەوەی مەتبەخەوە دەستمپێکرد. قەت بیرم ناچێت کاتێک قۆناغێک لەکارەکەم چوومە پێش و بووم بە قاپشۆر. ئەوەندە بچووک بووم دەستم نەدەگەیشتە سەر مەغسەل ناچار تەختەیەکم لەژێر پێم دادەنا. نەوەستام و بەرگەی هەموو ناخۆشییەکانم گرت تا لەکۆتاییدا بوومە شێف .ئێستا کە هەشت ساڵە شێفم و ئەوەی دەیزانم بەرهەمی هەموو ئەو ڕۆژانەیە کە پڕبوون لە نەهامەتی. شوکری خوا دەکەم کە ئێستا مانگانەیەکی باش وەردەگرم. ڕۆژانە خواردنی 80 کەس ئامادە دەکەم. تەنها بۆ جارێکیش کەس گلەیی لە خواردنم نەبووە، ئەوەش بۆ من زۆر مایەی خۆشحاڵییە. ئەوەندەی دەرفەتم هەبێت لەماڵەوە یارمەتی دایکم دەدەم لە خواردن دروستکردن. ئومێد دەکەم ڕۆژێک زەواج بکەم و ئاواش یارمەتی هاوسەرم بدەم". ...

March 2, 2021

"خۆشترین کاتی ژیانم ئەو کاتانەیە کە مۆسیقا گوێئەدەم و لەگەڵی کاری هونەری دەکەم، تەواوی هونەرەکان جێگەی ڕێزیان هەیە چونکە ژیانمان بە تەواوی دەگۆڕێت، بۆ من وا بوو بۆیە لە دوای ماوەیەک کاری تەراحی و کاریکاتۆر بەردەوام بووم و وێنەگریشم دەستپێکرد. ئەم ساڵانە زۆرترین کاتم بۆ وێنەگری داناوە چونکە خۆشترین کاتی بۆم خوڵقاندووە. ناخۆشترین کاتم ئەو کاتەیە کە بەعنوان مرۆڤێک وجودم هەبێت بەڵام بە سوود و بە کەڵک نەبم و ئومێدم بە ژیان نەبێت. لە ڕوانگەی منەوە ژیان فرسەتێکە بۆ ئینسان دەبێت زندگی کەین و هەرچەن کەیفیەتی ژیان باشتر ببێت باشترە، چونکە ئەو باش بوونەی هەموو جیهان دەگەرێتەوە. نابێت بێخەیاڵی ژیان بین و بڵێت ئەڕوات و گرینگی پێنەدەین. زۆر جار دەتوانی ژیان بە دڵی تۆ بێت و خۆمان داهاتووی خۆمان بسازنین. داهاتوو بۆم گرینگە چونکە دەزانم کاتێک گەیشتمە داهاتوو بیر بە ئێستەم دەکەم و هەر بۆ ئەمەش هەوڵدەدەم ئێستەم بە دروستی بڕواتە پێش و بە ئێستەم زیاتر بەها بدەم". ...

March 1, 2021

"لەبەر خۆشەویستیم بۆ بەخێوکردنی ئاژەڵان زۆر زوو وازم لە خوێندن هێنا، لە سەرەتادا باڵندەم بەخێو دەکرد دواتر دەستمکرد بە بەخێوکردنی سەگ، کێڵگەیەکی تایبەتم بۆ دروستکردن لەبەر ئەوەی زۆرم حەز لێی بوو. هەموو بەیانییەک پێش ئەوەی نانی بەیانی بۆ خۆم حازر بکەم نان بۆ ئەوان حازر دەکەم. کاتێک سەگە بچووکەکان دەهێنم، بە دەستی خۆم شیریان دەدەمێ ئەمەش وادەکات کە زیاتر هۆگریان بم کاتێک گەورە دەبن. ئەوەی زۆر سەرنجی ڕاکێشاوم، سەگ بەوەفاترین هاوڕێی مرۆڤە. سەگەکانمم زۆر خۆشدەوێت و گرگنییان پێدەدەم. عادەتەن کە دەگەڕێمەوە بۆ کێڵگەکە هەموو سەگەکان ڕادەکەن بەرەولای من دێن لەبەر ئەوەی زۆر بیرمدەکەن. بەڵام ڕۆژێکیان گەڕامەوە بۆ کێڵگەکە و هەموویان بەرەو لام هاتن تەنها یەکێکیان نەبێت کە ناوی (دایکوس) بوو، ڕۆیشتم بۆ شوێنەکەی بینیم تۆپیووە. ئەو دیمەنە زۆر ناخۆشبوو بۆم چونکە لە منداڵییەوە بەخێوم کردبوو. ڕەخنەم زۆر لێگیراوە لەلایەن هەموو کەسێکەوە بەهۆی ئەو کارەمەوە، لەبەر ئەوەی زۆربەی کاتەکانم لەگەڵ ئەوان بەسەردەبەم، بەڵام ئێستا تەنانەت خێزانەکەشم یارمەتیم دەدەن لە بەخێوکردنیان". ...

February 28, 2021

"ساڵانی شەستەکان ماوه‌ی پێنج ساڵ شاگردبووم له‌ دوكانێكی به‌رگدووری، دواتر بووم به‌ خاوه‌نی دوكانی خۆم. ئەوكاته‌ جلی پیاوان و ئافرەتانیشم دەدووری لەبەر ئەوەی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ ئه‌وه‌ندە كار زۆر نه‌بوو ته‌نیا كار بۆ ره‌گه‌زێك بكه‌یت. دواتر له‌ ساڵی 1974 چووینه‌ ئێران، خۆشه‌ویستیم بۆ پیشه‌كه‌م وای لێكردم مەكینه‌ی دروومانه‌كه‌م له‌گه‌ل خۆم برد. لەوێ له‌ كارگەیەک كارمكرد ته‌نیا ئێمه‌ی كورد كارمان لێده‌كرد و جلی پێشمه‌رگه‌مان ده‌دووری. بیرمدێت سه‌ردەمانێك كاره‌با نه‌بوو. بە پێ کارمان بە مەکینە دەکرد و لۆكسمان به‌كارده‌هێنا بۆ رووناكی. له‌ شه‌سته‌كان خه‌ڵك هه‌مووی جلی كوردی له‌به‌رده‌كرد، ته‌نیا ئه‌و كه‌سانه‌ كه‌ فه‌رمانبه‌ر و مامۆستا بوون جلی كوردیان نه‌ده‌پۆشی. به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ ئیستا پێچه‌وانه‌ بووه‌ته‌وه‌ و كه‌سانێك ته‌نیا بۆ بۆنه‌كان جلی كوردی له‌به‌ر ده‌كه‌ن. نزیكه‌ی شه‌ست ساڵە پیشه‌ی به‌رگدووری ده‌كه‌م و كوڕەکانیشم فێركردووه‌، ئه‌و سه‌رده‌مە نه‌مدەویست كوڕه‌كانم كه‌سانی خراپیان لێ ده‌ربچێت بۆیە له‌گه‌ڵ خۆم ده‌مبردن بۆ دوكان و فێری به‌رگدووریم دەكردن و له‌ خوێندنەكه‌شیان بەردەوامبوون. ئێستاش بە حوکمی ئەوەی تەمەنم زۆرە و چاوەکانم کزبوون،‌ زۆر جاران دوای ده‌وامه‌کەیان دێن هاوكاریم ده‌كه‌ن‌". ...

February 27, 2021

"وێنەکان نامرن، لەگەڵت ئەمێنن. من له تەواوبوون و جیایی بێزارم، نەک هەر بۆ مرۆڤەکان، بەڵکو بۆ ساتەکانیش. بۆیە هەمووکات هەوڵی وێنەگرتن ئەدەم بۆ مانەوەی ساتەکان. باوەڕم بووە بە خۆم و تەواوی حەزەکانم. داهاتووی من وەک منداڵێکە کە من بەخێوم کردووە. هەوڵی بۆ ئەدەم و کۆشیوومە کە بە باشی و باوەڕێکی جوانەوە بژیم، من ڕەنجەکان و ناخۆشییەکانی سەر رێگامم خۆشئەوێ، ڕێگایەک کە ڕەنجی نەبێ و تێتنەپەراندبێت، لای تۆ جوانە؟ تا ئێستا وێنەی ئەو ڕووداوانەی کە لام بەنرخبووە گرتوومە، ئێستا وێنەی خۆشییەکانی بنەماڵەکانی ئەم شارەیش تۆمار ئەکەم. گەورەترین شتێک کە زۆر یارمەتیداوم بیرکردنەوە بووە، بیرکردنەوە لە ناسینی خۆم و چۆنیەتی و ئاستی ژیانم، خۆناسین بڕیارەکانت بۆ ئاسانتر ئەکات و ئەزانی چەندت ماوە بۆ گەیشتن و تا چ ڕادەیەک ئەبێ هەوڵ بدەیت. خەیاڵێکی جوان لە داهاتوو، ژیانێکی جوانت بۆ بەدی دێنێت". ...

February 26, 2021

"سالێك لەمەوپێش ئازارێک لە سکمدا پەیدابوو، دکتۆر وتی بەردی گورچیلەم هەیە. هەندێک دەرمانی بۆ نووسیم بەڵام هیچ سوودێکی نەبوو. چوومە لای دکتۆری تر و هەریەکەیان شتێکیان پێدەوتم، لەگەڵ ئەو هەموو دەرمانەش هەستم بە باشی نەدەکرد. چوومە لای دکتۆرێکی تر و هەموو شتێکم بۆ ڕوونکردەوە، پێی وتم بەشێک لە خانەکانی لەشم وەردەگرێت بۆ تەشریح. زۆر ترسام چونکە عادەتەن ئەو جۆرە پشکنینانە بۆ نەخۆشی شێرپەنجە و وەرەم دەکرێت. دوای 10 ڕۆژ ئەنجامی پشکنینەکەم هاتەوە دەرکەوت تووشی شێرپەنجەی مەعیدە بووم. بڕیاردرا شەش جەلسە چارەسەری کیمیایی وەرگرم. دەستمکرد بە وەرگرتنی چارەسەرەکان و دوای جەلسەی سێیەم داوایان لێکردم دیسان پشکنین بکەمەوە". "دەرکەوت باشتربووم و وەرەمەکە بچووکبووەتەوە. گەشتمە جەلسەی پێنجەم و ئازارێکی زۆرم هەبوو نەمدەتوانی بەرگەی بگرم. ئێوارەیەک تووشی نەزیف بووم و بردیانم بۆ نەخۆشخانە بەڵام هیچیان بۆ نەکردم لەبەر ئازارەکەم، وتیان دەبێت دکتۆرە تایبەتەکەی خۆم بێت، پەیوەندیم پێوەکرد بەڵام نەهات سەرەڕای ئەوەی حاڵم زۆر خراپ بوو. هەر ئەو ڕۆژە ئامۆزایەکم بردمی بۆ دیمەشق، گەیشتمە ئەوێ و دکتۆر پشکنینی تازەی بۆ کردم و پێی ڕاگەیاندم کە تەندروستیم زۆر باشە هەرگیز هیچ وەرەم یان خانەی شێرپەنجەیی لە لەشمدا نەبووە، تەنها خوێنە کڵۆ بووە لەسەر مەعیدەم و بووە بە قورحەی مەعیدە. کاتێک وای وت زۆر دڵخۆشبووم. دەرمانێکی زۆر کەمی بۆ نووسیم و زۆر پێی باش بووم، ئێستا هیچ کێشە و ئازارێکم نییە. کاتێک گەڕامەوە حەسەکە بڕیارمدا دەعوا لەسەر ئەو دکتۆرەی پێشووم بەرز بکەمەوە کە پێی وتم نەخۆشی شێرپەنجەمە، بەهۆی تەشخیصی هەڵەوە جەلسەی کیمیاییم وەرگرت و ئازاری زۆرم چەشت". ...

February 25, 2021

"کڵاش لە بنەڕەتدا پیشەیەکی دەستییە. ئەگەر تۆش بەهرەی ئەوەت تێدابێت داهێنانی تیابکەیت یان لەسەر خواستی موشتەرییەکان کارەکە بکەیت زۆر گرنگە. من هەوڵمداوە گۆڕانکاری تیابکەم و کڵاشم دروستکردەوە بە ڕەنگی جیاواز. خۆی کڵاش رەنگی سپییە بەڵام من رەنگی رەشیشم دروستکردووە. کڵاش کە تەڕ دەبێت رەنگدەداتەوە، بەڵام من وامکردووە کە هیچ رەنگدانەوەیەکی نەبێت و وەک خۆی بمێنێتەوە، ئەوەش تازەگەرییەکە و تا ئێستا کەس نەیکردووە. کڵاشم دروستکردووە بۆ خەڵک قەیتانی هەبووە. هەندێجار خەڵک داوای کڵاشێک دەکەن کە لەگەڵ رەنگی جلە کوردییەکانی بگونجێت و منیش بۆی دروستدەکەم. من بۆ خۆم حەزم لە گۆڕانکارییە و حەزەکەم تازەگەری بکەم لە پیشەکەم بەڵام رەسانەیەتی پیشەکە بپارێزم و تێکی نەدەم. زۆرجار خەڵکی بیانی سەردانمان دەکەن و حەزیان لە کڵاشە، دەیکڕن و لەگەڵ خۆیان دەیبەنەوە بۆ ئەو وڵاتە". ...

February 23, 2021

"ساڵی 1959 هیچ خوێندنگەیەک لە گوندەکەمان نەبوو، بۆیە باوکم من و براکانمی نارد بۆلای شێخ بۆ ئەوەی فێری خوێندن و خوێندنەوە بین، ئەو کات لە مزگەوتەکان قورئان دەخوێندرا. لەناو هەموو خوێندکارەکاندا من و سێ کەسی تر زۆر هەوڵماندەدا، توانیمان لە ماوەی چوار مانگدا قورئان خەتم بکەین بەڵام خوێندکارەکانی تر نزیکەی ساڵێک یان زیاتریان پێچوو. دوای نزیکەی ساڵێک خوێندنگەیەک کرایەوە لە گوندێک لە نزیکمان و باوکم بردمی بۆ ئەوەی لەوێ دەرس بخوێنم، لەوێ مامۆستاکە تاقیکردنەوەیەکی کردم و وتی تۆ دەبێت لە قۆناغی دووەم بیت و پێویست ناکات قۆناغی یەکەم بخوێنیت بەڵام باوکم قبوڵینەکرد. چوومە قۆناغی یەکەم و مامۆستاکان خۆشیان دەویستم و ئەوان گرنگییەکی تایبەت بەو خوێندکارانە دەدەن کە هەوڵدەدەن، تەنانەت هەندێک جار دوای دەوام ئێواران بانگیان دەکردم و زیاتر شتیان فێردەکردم و زیاتر هانیان دەدام بۆ خوێندن". "بیرمە کە ڕۆژانی پشوو یاریم دەکرد لە خێزانەکەم نەدەترسام بەڵکو لە دەترسام مامۆستاکانم بمبینن کە یاری دەکەم لەبری ئەوەی سەعی بکەم، دواتر لێم ڕازی نەبن. چوومە قۆناغی چوارەم و بارمان کرد بۆ شاری عامودا و لەوێ نیشتەجێبووین، قۆناغی سەرەتاییم تەواوکرد و دوای ئەوە باوکم ڕازی نەبوو بەردەوام بم لە خوێندن لەبەر ئەوەی جنسییەی سوریمان نەبوو وە هیچ سوودێکی نابێت و هیچ داهاتوویەکی نابێت. مامۆستاکان خۆشیان دەویستم بۆیە هاتن بۆ بۆلای باوکم و داوایان لێکرد کە ڕێگەبدات کە بەردەوام بم لە خوێندن بەڵام هەر ڕازی نەبوو. دەستمکرد بە شوانی و کشتوکاڵ کردن لەگەڵ براکانمدا. دڵنیام ئەگەر بەردەوام بوومایە لە خوێندن داهاتوویەکی باشم دەبوو، گەورە بووم و خۆشەویستیم بۆ خوێندن هەر لە دڵمدا مابووەوە، دەستمکرد بە خوێندنەوەی شیعرەکانی جگەرخوێن، فێری ئسلوبەکانی نووسینی بووم و لە بیرۆکەکانی تێگەیشتم، ئێستا منیش شیعر دەنووسم". ...

February 22, 2021

"کاتێک کە تەمەنم گەیشتە 20 ساڵ هەموو کارێکم دەکرد کە بمتوانیایە. ئەمە بوو بووە هۆی ئەوە تا ڕادەیەک ئازادیم ببێت و لەگەڵ هاوڕێکانم بڕۆمە سەفەر و زیاتر بگەڕێم. لە هەر سەفەرێک کە ئەڕۆیشتم لەگەڵ مرۆڤانێکی جیاواز کە دین و باوەڕێکی جیاوازیان هەبوو ئاشنا دەبووم. وردە وردە تێگەیشتم بە ناسینی هەر کام لە ئەم مرۆڤانە بەشێک لە زاتی خۆشم دەناسم. پێش ئەوە هیچ بیرم بە خۆناسی نەکردبوو بەڵام دوایی ئەم سەفەرانە زۆر زۆر جیاواز بوو ژیانم. تێگەیشتم کە هەموو خەڵکی وەکو من خاسی و خراپیان هەیە. کات هەبوو شتانێکی خراپم لە دەروونی خۆم ئەدۆزیەوە کە لە خۆم و لە ژیان بێزار ئەبووم. بەڵام ئەمانە دوایی ماوەیەک بوون هۆی ئەوە کە ئەبێت گۆڕانکاری لەسەر خۆم بکەم چونکە زۆر شتی جیاوازیشم لە دەروونم وەکو کچێک پەیدا کرد کە بوونە هۆی ئەوەی خۆمم خۆشبوێت. ئێستە و لە حاڵی حازردا خۆمم لە هەموو شتێک زیاتر خۆش ئەوێت و زۆر خۆشحاڵم بە ناسینی خۆم". ...

February 21, 2021

"کە منداڵ بووم ئاژەڵداریم دەکرد، بەهۆی ئەوەی لە گوند دەژیام و مەڕ و ماڵاتم هەبوو، بڕیارمدا ببم بە دکتۆری ئاژەڵان بۆ ئەوەی ئاژەڵەکان لە مردن ڕزگار بکەم و چارەسەریان بکەم. چوومە زانکۆی "البعث" لە شاری حەمای سوری و توانیم ساڵی 1988 تەواوی بکەم. لە ساڵی 2003 حکومەت بڕیاریدا سەندیکای پزیشکانی ڤێرتەرنەری دابمەزرێنێت بۆ یەکەمجار، هاوڕێکانم منیان پێشنیار کرد بۆ بەڕێوەبەرایەتی و لە هەڵبژاردنەکان بردمەوە. بەڵام من ڕەتمکردەوە ببم بە سەرۆکی سەندیکاکە، پێموتن نامەوێت تەنها لە پشت کورسییەکەوە دابنیشم، دەمەوێت خزمەتی هەژاران بکەم و چارەسەری ئەو ئاژەڵانە بکەم کە کەسانی هەژار بژێوی ژیانیانی پێدابین دەکەن، بۆ ئەوەی پاڵپشتییەک و یارمەتیدەرێکیان بم. نزیکی 28 ساڵ لەمەوبەر دەرمانخانەیەکم کردەوە تایبەت بە ئاژەڵان و دەستمکرد بە کارکردن. بەڕای من دکتۆری ئاژەڵان قورسترە لە دکتۆری مرۆڤ، چونکە مرۆڤ دەزانێت چی بەسەر هاتووە و دەتوانیت سوودیان لێوەرگریت، بەڵام ئاژەڵەکان ناتوانرێت سوودیان لێوەرگریت بۆ ئەوەی بزانیت کوێیان ئازاری هەیە. کارەکەی من زیاتر ئینسانییە، هەر کاتێک ئاژەڵێک چارەسەر دەکەم و ڕزگاری دەکەم، وا هەست دەکەم هەموو ماڵی دنیا هی منە". ...

February 20, 2021

"ته‌مه‌نم شه‌ست ساڵە و‌ نه‌چووم بۆ قوتابخانه‌، به‌ڵام توانای نووسین و ژماردنی ئه‌و كه‌سانه‌م هه‌یه‌ كه‌ چا به‌ قه‌رد ده‌‌خۆنه‌وه‌ له‌ چایه‌خانه‌كه‌م. ماوه‌ی په‌نجا و سێ ساڵه‌ به‌بێ دابڕان له‌ دوكانه‌كه‌م چا و نانی بەیانی پێشكه‌ش به‌ میوانان دەکەم. رۆژانه‌ كاتژمێر پێنجی به‌یانی دێمه‌ دوكان تا بانگی مه‌غریب خه‌ڵك، گه‌شتیار و كه‌سی بیانی سه‌ردانم ده‌كه‌ن بۆ چا خواردنه‌وه. خاوێنی كاره‌كه‌م و رووخۆشیم له‌گه‌ڵ خه‌ڵك وای له‌ من كردووه‌‌ پیشه‌كه‌م خۆشبوێت و به‌ردەوام بم. هه‌ر گه‌شتیارێك روو له‌ ئاكرێ بكات تا سه‌ردانی چایه‌خانه‌كه‌م نه‌كات و چایەك به‌ ده‌ستم نه‌خواته‌وه‌ ئاسووده‌ نابێت. دایلێكتی زمانی كوردی سه‌رجه‌م ناوچه‌كان فێر بووم به‌بۆنه‌ی كاره‌كه‌مەوە، به‌ ده‌یان رێزلێنام وه‌رگرتووه‌ له‌ لایه‌ن فه‌رمانگه‌ی گه‌شتوگوزار و رێكخراوه‌ كه‌لتووری و هونه‌رییه‌كانەوە. ته‌نانه‌ت هونه‌رمه‌ندانیش كاتێك سه‌ردانی ئاكرێیان ده‌كرد بۆ ئاهه‌نگگێڕان چایخانەکەم ببووە ناوه‌ندێكی هونه‌ر و گۆرینه‌وه‌ی بیروڕای هـونه‌ری. به‌شێكی زۆری هونه‌رمه‌ندانی كوردستان و ته‌نانه‌ت عه‌ره‌بیش سه‌ردانیان كردووە، هـــــونه‌رمه‌ندان (ساڵه‌ح ئامێدی و ته‌حسین ته‌ها و ئایاز و ئه‌ده‌وان زاخۆلی) هاتوونه‌ته‌ لام". ...